ZAMANDA BİR ANOMALİ
Piri Reis Haritası’nın Sırrı: Bilime Meydan Okuyan 5 Gerçek – 1513 yılında, Gelibolu’nun sessizliğinde sadece 29 günde tamamlanan bir ceylan derisi, bugün modern bilimin en sarsıcı bilmecelerinden biri olarak kabul ediliyor. Bu belge, sıradan bir harita değil; tarihin doğrusal akışını bozan bir “zaman anomalisi” niteliğindedir. 1929 yılında Topkapı Sarayı bir müzeye dönüştürülürken, Harem dairesinde üzerinde yemek kırıntıları ve lekelerle, adeta bir masa örtüsü gibi tozlu raflar arasında bulunan bu paha biçilemez deri parçası, neden dünyanın en gizemli belgesi kabul ediliyor? Piri Reis’in 16. yüzyılın kısıtlı imkânlarıyla ortaya koyduğu bu deha, 21. yüzyıl teknolojisinin henüz yeni keşfettiği sırları nasıl olmuştur da yüzyıllar önce bu deriye kazımıştır?
UZAYDAN BAKIŞ: NASA VE İMKANSIZ HASSASİYET
Piri Reis’in haritası, bir denizcinin sadece gözlemlerine dayalı bir çizimden çok, profesyonel bir “veri sentezi” ürünüdür. 90/65 cm ebatlarında olan ve 9 farklı rengin ustalıkla kullanıldığı bu eser, ceylan derisinin rastgele kesilmesi nedeniyle dikdörtgen bir görünüme sahiptir. Harita; Fas kıyılarındaki Mogador’dan Rio de Janeiro’ya, Antilya kıyılarından Atlas Okyanusu’nun derinliklerine kadar uzanan imkansız bir coğrafi netlik sunar.
Araştırmacı-yazar Metin Soylu’nun 1999 yılında başlattığı ve Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla NASA’ya (Amerikan Ulusal Uzay Araştırmaları Merkezi) gönderdiği projeye 2003 yılında gelen cevap, bilim dünyasında şok etkisi yaratmıştır. NASA’nın verileri, haritadaki kıyı çizgilerinin bugün uzaydan çekilen uydu fotoğraflarıyla birebir uyumlu olduğunu teyit etmiştir. Henüz küresel trigonometrinin icat edilmediği bir çağda, bir denizci nasıl olur da Amerika kıyılarını uzaydan çekilmiş bir fotoğraf hassasiyetiyle, altı boynuzlu öküzler (izle de yoka), lamba gibi parlayan “sebü” isimli egzotik hayvanlar, lamalar ve papağanlarla birlikte bu kadar detaylı işleyebilmiştir?
“NASA’nın açıklamasına göre; Piri Reis’in 1513 yılında çizmiş olduğu haritanın, bugün uzaydan çekilen dünya fotoğraflarıyla birebir aynı olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, 2003 yılında NASA’dan gelen resmi cevapla bilimsel bir nitelik kazanmıştır.” (Metin Soylu)
ANTARKTİKA BİLMECESİ: BUZULLARIN ALTINDAKİ DAĞLAR
Haritanın en sarsıcı paradoksu, henüz resmi olarak 1820’lerde keşfedilen Antarktika kıtasının ve Arjantin kıyılarıyla birleşiminin sunuluş biçimidir. Piri Reis, Antarktika’yı üzerindeki binlerce yıllık buzullar yokmuş gibi, yani adeta “su küresi kaldırılmışçasına” topografik bir netlikle çizmiştir.
Bilim dünyasını hayrete düşüren asıl gerçek ise şudur: Antarktika üzerindeki buzulların altında saklı olan sıradağlar, ancak 1820’lerde ses yansıtıcı cihazlar (echo-sounder) kullanılarak tespit edilebilmiştir. 1513 tarihli bu haritada, buz altındaki yer şekillerinin hatasız bir şekilde yer alması, Piri Reis’in beslendiği kaynakların binlerce yıl öncesine mi, yoksa henüz açıklayamadığımız bir ileri teknolojiye mi dayandığı sorusunu akıllara getirmektedir.
TEKNOLOJİNİN ÖTESİNDE BİR DEHA: “NİRENGİ” VE GELECEĞİN MATEMATİĞİ
Piri Reis, haritasının merkezine yerleştirdiği yuvarlak şekillerle (astronomi noktaları), aslında “Nirengi” (triangulation) adını verdiğimiz geometrik üçgenleme sistemini kullanmıştır. Bu matematiksel deha, küresel bir yüzeyi düz bir zemine aktarırken oluşacak hataları minimize eden gelişmiş bir projeksiyon yöntemidir.
Avrupa’da bu sistemin temelleri ancak 16. yüzyıl sonunda Tycho Brahe ve 17. yüzyıl başında Snellius gibi isimler tarafından atılabilmiştir. Sistemin tam olgunluğa erişmesi ise 18. yüzyılda III. George dönemini bulacaktır. Piri Reis’in, Avrupalı meslektaşlarından onlarca yıl önce yer elipsoidinin boyutlarını ve jeoidin (dünyanın gerçek şekli) sapmalarını tespit ederek haritasına işlemiş olması, onun sadece bir denizci değil, çağının fersah fersah ötesinde bir matematikçi ve astronom olduğunu kanıtlar.
SOFRADAKİ HAZİNE: EKMEK KIRINTILARINDAN DÜNYA MİRASINA
İnsanlık tarihinin en büyük coğrafi sırrı, yüzyıllar boyunca Topkapı Sarayı’nın tozlu köşelerinde bir masa örtüsü muamelesi görerek saklanmıştır. 9 Kasım 1929’da Halil Ethem Bey tarafından tesadüfen bulunduğunda, üzerinde yemek lekeleri ve ekmek kırıntıları olan bu deri parçasının önemi, Atatürk’ün vizyonu sayesinde anında fark edilmiştir.
Atatürk, haritanın derhal Ankara’ya getirilerek bilimsel incelemelere tabi tutulmasını ve 1935 yılında aslına sadık kalınarak çoğaltılmasını emrederek bu dehanın dünya mirasına kazandırılmasını sağlamıştır. Tarih, bazen en büyük hazinelerini en sıradan yerlerde, bir ekmek kırıntısının altında saklayabilmektedir.
BİR DEHANIN HAZİN SONU: HAKSIZLIK MI, İHMAL Mİ?
Bilim dünyasına böylesine muazzam bir miras bırakan Piri Reis’in yaşamı, 80 yaşında Mısır’da trajik bir idamla son bulmuştur. 1552’deki Hürmüz kuşatması sırasında, Portekiz donanmasının yaklaşması üzerine donanmayı Basra’da bırakarak üç gemiyle geri dönmesi, onun sonunu hazırlamıştır. Dönemin devlet adamları Kubad Paşa ve Mısır Valisi Dukaginzade Mehmed Paşa’nın, ganimet kıskançlığı ve siyasi hırslarla örülü raporları, Piri Reis’i “rüşvet” ve “orduya ihanet” suçlamalarıyla karşı karşıya bırakmıştır.
Oysa vakanüvislerin notları incelendiğinde, Piri Reis’in idamından sonra muazzam servetinin hazineye intikal ettiği görülür. Bu durum, zaten oldukça zengin olan ve hayatını devletine adamış bir dehânın, birkaç kap altın için rüşvet almayacağının en büyük kanıtıdır. Celâlzade Mustafa Çelebi’nin rüşvet iddialarına karşılık, Kâtip Çelebi bu idamın bir “rezalet” ve haksızlık olduğunu açıkça dile getirmiştir.
“Piri Reis’in katlinin nâhak (haksız) yere olduğu bilahare meydana çıkmıştır… O zamanın rezaletine kurban gitmiş çok ender yetişir bir vücut, kıymetli bir âlimdir.” (Kâtip Çelebi, Tuhfetü’l-Kibar)
SONUÇ: GELECEĞE ATILAN BİR MESAJ
Piri Reis sadece bir kaptan-ı derya değil; antik haritalardan Portekiz kayıtlarına, Arap coğrafyacılardan Kolomb’un kayıp verilerine kadar her bilgiyi analiz eden bir “veri mühendisi”ydi. 1513 tarihli bu harita, kronolojik ezberlerimizi bozan bir başyapıt olarak hala karşımızda duruyor.
Bugünkü teknolojimizle bile tam olarak nasıl yapıldığını açıklayamadığımız bu harita, aslında geçmişin tozlu sayfalarından bize seslenen bir mucize mi, yoksa geleceğe dair henüz şifresini çözemediğimiz bir mesaj mı taşıyor? Belki de Piri Reis, 1513 yılında sadece bir harita çizmemiş, insanlığın evrendeki yerini yeniden sorgulatacak bir sırrı deriye nakşetmiştir.
(Bu konuya dair Youtube’da yayınlanan videomuzu izlemek için tıklayınız.)
